8 . سال‌هاى ميانى 1500 - 1200 پيش از ميلاد ، دوره‌اى است كه كنعانيان در پى دگرگونىهايى در ابزار فنى و صنعتى ، به پيشرفت صنعتى چشم‌گيرى دست يافتند ، و از اين روست كه اين دوره را دورهء طلايى صنعت سفال سازى در كنعان شمرده‌اند و بسيار شگفت و باورنكردنى است كه اين دورهء پيشرفت و شكوفايى هنر آنان درست هم زمان باشد با روزگار يورش‌هاى قبيله‌هاى بيابان‌زى كه بىگمان در تمدن از آن ساكنان اصلى بسيار فروتر بوده‌اند . از سوى ديگر بسيار طبيعى و پذيرفتنى است كه يورش اين قبيله‌هاى بيابان‌زى و بربر به كنعان ، همزمان باشد با روزگار پژمردگى و عقب افتادگى صنعتى آنان ، روزگارى كه بر پايهء دليل‌هاى فراوان ، پس از 1200 پيش از ميلاد بوده است . 9 . دربارهء نتيجه‌گيرىهاى « گارستلينگ » از ويرانى دو شهر « اريحا » و « حاصور » در سال‌هاى 1400 پيش از ميلاد « 1 » ، گفتنى است كه كسانى ويرانى اين دو شهر را تا سال 1500 ق . م و كسانى ديگر تا كمى پس از سال 1600 ق . م پيش برده‌اند . « 2 » همان‌گونه كه كسانى ديگر تا ميانهء سال‌هاى 1250 و 1200 ق . م پس انداخته‌اند . « 3 » [ و ابن ناهمرايىها دربارهء تاريخ ويرانى اين دو شهر ، نتيجه‌گيرىهاى گارستلينگ را از استوارى مىاندازد ] . گذشته از اين ، كه گويد شهرهاى كنعان به دست اسرائيليان كه از مصر بيرون آمدند ، ويران شده باشد ، و به گمان درست‌تر ، اين ويرانىها بايد در روزگار آشوب و آشفتگىها و هرج و مرج‌هايى روى داده باشد كه در روزگار اخناتون ( 1367 - 1350 ق . م ) پيش آمده بود و مصر را تا چندى از سيادت و سلطنت انداخته بود . دربارهء « اريحا » نيز گفتنى است كه به گواهى يافته‌ها و كاوش‌هاى باستان شناسانهء « سلّين » ، « گارستلينگ » و « م . كنيون » ، اين شهر همواره عرصهء تاخت و تاز و يورش بيابان زيانى بوده است كه مىخواسته‌اند با يورش به اين شهر راه خود به فلسطين را باز كنند . حتى « كنيون » در كاوش‌هاى خود ، دريافته كه ديوار كهن و از خشت ساخته شدهء اين شهر ، بيش از هفده بار ويران و بازسازى شده است . خشت‌هاى بازمانده از ويرانه‌هاى آن نشان مىدهد كه نخستين ويرانى آن از زلزله و زمين لرزه بوده است و آخرين ويرانى آن از حملهء يورشگران آرامى در

--> ( 1 ) . J . Garstang , Joshu , Judges , The Foundations of Bible History , p . 184 F , 283 F ; J . Finegan , op - cit , p . 164 . ( 2 ) . A . Lods , op - cit , p . 182 . ( 3 ) . W . Keller , The Bible as History , 1967 , p . 160 .